Glukoza jest podstawowym paliwem dla komórek. Jej stężenie we krwi zmienia się w ciągu dnia pod wpływem posiłków, aktywności fizycznej, snu, stresu, ostrej choroby i leków. Badanie glukozy na czczo jest więc rodzajem „zdjęcia” wykonanego po co najmniej 8 godzinach bez przyjmowania kalorii. Wynik pomaga ocenić, jak organizm reguluje glukozę w danym poranku, ale nie pokazuje całego przebiegu z ostatnich tygodni.

HbA1c, czyli hemoglobina glikowana, powstaje, gdy glukoza wiąże się z hemoglobiną w krwinkach czerwonych. Im większa była średnia ekspozycja na glukozę, tym wyższy jest zwykle odsetek HbA1c. Badanie odzwierciedla przede wszystkim ostatnie około 2-3 miesiące, przy czym najnowsze tygodnie wpływają na wynik silniej niż wcześniejsze. Nie pokazuje jednak pojedynczych skoków i spadków ani wahań w ciągu dnia.

Najprostsze porównanie brzmi: glukoza na czczo to bieżący kadr, a HbA1c to dłuższy zapis. Żadne z nich nie jest „lepsze” w każdej sytuacji. Mierzą inne aspekty metabolizmu, dlatego u tej samej osoby mogą prowadzić do różnych wniosków i czasem wymagają potwierdzenia lub rozszerzenia diagnostyki.

Co dokładnie mierzą badania?

1. Glukoza na czczo mierzy stężenie glukozy w próbce krwi pobranej po nocnej przerwie od jedzenia. W diagnostyce zaleca się laboratoryjny pomiar w osoczu krwi żylnej.
2. HbA1c mierzy odsetek hemoglobiny, do której przyłączyła się glukoza. Wynik podaje się zwykle w procentach oraz w mmol/mol.
3. OGTT, czyli doustny test tolerancji glukozy, sprawdza reakcję organizmu na standardową dawkę glukozy. Lekarz może go rozważyć, gdy potrzebna jest inna perspektywa, m.in. przy rozbieżnych wynikach lub w szczególnych sytuacjach klinicznych. Nie jest automatycznie potrzebny każdej osobie.

Do obu oznaczeń pobiera się krew żylną. HbA1c wymaga próbki krwi pełnej, a glukoza jest oznaczana w materiale przygotowanym zgodnie z procedurą laboratorium. Samo pobranie trwa zwykle kilka minut. Dla glukozy znaczenie ma również szybkie i prawidłowe przetworzenie próbki, ponieważ komórki krwi mogą nadal zużywać glukozę po pobraniu.

Domowy glukometr jest bardzo użyteczny w samokontroli, ale wynik z urządzenia osobistego nie zastępuje standaryzowanego badania laboratoryjnego służącego do rozpoznania cukrzycy. Podobnie szybki test HbA1c wykonywany przy pacjencie nie zawsze spełnia wymagania metody diagnostycznej.